turtles1.jpgSaddam’ın devrilişinden sonra Irak’ta çekilen ilk film olan “Turtles can fly/Kaplumbağalar da uçar”, “Sarhoş Atlar Zamanı”nın yönetmeni Bahman Ghobadi’nin profesyonel olmayan oyuncularla çektiği, yalın ama son derece etkileyici çalışması.

Ghobadi, “Turtles can fly”da, büyüklerin çirkinleştirdiği dünyada hayatta kalmaya çalışan çocukların öyküsü ile seyircisini bu çocukların gözlüğünü takmaya çağırıyor. Irak savaşının hemen öncesinde Türkiye-Irak sinırına toplanmış kimsesiz çocuklar bunlar. Vücutlarındaki yaralar, eksiklikler aslında iç dünyalarındaki yaraların yansıması. Çocukların hepsi bir çeşit kapanın içine sıkışmış durumdalar. Yürürken kullanmak zorunda kaldıkları değnekler, mayınlara basmamak için dikkatle hareket etmek zorunda kalmaları. hepsi bu sıkışmışlığın, özgür hareket edememelerinin yansımaları.

Her ne kadar “başka” büyükler bu çocukların hayat çizgilerini belirlemiş olsalarda, bulunulan mekanda yaşamı devam ettiren büyükler değil; çocuklar. Örneğin, Satellite olmadan bu sınır bölgesinde televizyon seyretmek mümkün değil. Satellite’ın becerikliliği sayesinde kampa çanak anten gelebiliyor. Ancak, yetişkinlerin çocuklara ihtiyacı bununla bitmiyor: Çanak antenlerden aldıkları yayınlar İngilizce ve Satellite, onlara çeviri yapmadıkça büyüklere, haberler pek bir şey ifade edemiyor.

Satellite, tam bir lider. Koşturuyor, konuşuyor, capcanlı. Onun önderlğindeki çocuklar mayınları çıkarıp silah tüccarlarına satıyor ve hayatlarını devam ettiriyorlar. Bu koşullarda hayatta kalabilen her çocuk gibi Satellite da çok şey öğreniyor. Pek çok kişi gibi o da Amerika’nın gelişinden umutlu. Ancak, filmin sonunda, arkadaşı “Hep Amerikalı askerleri görmek isterdin” dediğinde Satellite arkası dönmüş bir biçimde askerlerin geçip gitmelerini bekliyor. Tam o sahnede filmin daha önceki sahnelerinden biri tekrar canlanıyor gözümüzde: Saddam’dan nefret edip Amerika’yı bekleyen topluluğa Amerikan helikopterlerinden atılan broşürler aynen şunları söylüyorlar: “Adaletsizliğe, sefalete ve yoksulluğa son. Biz sizin en iyi dostunuz ve kardeşiniz. Ülkenizi cennete döndüreceğiz. Bir daha acı çekmemeniz için buradayız. Biz dünyanın en iyisiyiz.”

Satellite kadar önemli karakterlerden bir diğeri de Kolsuz Çocuk. Vazgeçmemenin, inatçılığın simgesi. İki kolunu kaybetmiş olsa da mayınları ağzıyla, dudaklarıyla topluyor. Kollları olmasa da küçük kardeşini sevgiyle kucaklayabiliyor. Kolsuz Çocuk’u seyretmek tam bir insanlık dersi. Büyükleri onu fiziksel açıdan eksiltmiş; ama ondaki hayata tutunma inatçılığı törpülenmemiş.

Kolsuz Çocuk’un kız kardeşi Agrin ve öyküsü, filmin en dokunaklı yanı belki de. Gözleri sadece boşluğa bakan Agrin, geçmişini silmeye çalıyor. Bu nedenle, oğlu olduğunu sonra anladığımız çocuğu kabullenemiyor; onun ölmesini istiyor. Çünkü, bu çocuk ona uğradığı tecavüzü, silmek istediği geçmişini hatırlatıyor. İntihar etmeyi isteyen bir çocuk kadar daha hazin bir şey düşünmek mümkün mü acaba?

“Turtles can fly”da yönetmenin en büyük başarısı profesyonel olmayan oyuncuları kullanarak böylesine etkileyici bir film yaratabilmiş olması. Filmdeki çocuklar hayatın içindeki çocuklar. Yönetmen Bahman Ghobadi, bu çocukları perdeye taşıyarak bizlere Vittoria De Sica ve Roberto Rosellini’yi hatırlatıyor: “Bisiklet Hırsızı”ndaki Bruno ve “Germany Year Zero”daki Edmund. Onlar 2. Dünya Savaşı’nın yıllarından çıkıp geliyorlar. “Turtles can fly”daki çocuklar da Halepçe katliamından, Irak savaşından. Hepsini mahkum kılansa yetişkinlerin bitmek bilmeyen hırsları, aç gözlülükleri. Acı ama gerçek: Bruno, Edmund, Satellite , Agrin, Kolsuz Çocuk. Gelecekte de bu liste uzayıp gidecek.

© Ali Nihat Eken, İstanbul, 2007, alinihatekenblog@yahoo.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s