Beethoven ve Für Elise

mona2

İngiltere’nin en çok dinlenen klasik müzik radyosu “Classic FM”, 1995-2012 yılları arasında aynı isimle bir klasik müzik dergisi de çıkarmıştı. Derginin eski sayılarını karıştırırken Ağustos 2010 tarihli derginin “Discover Beethoven” (Beethoven’ı Keşfet) temasıyla yayınlandığını hatırladım. Dergideki yazılardan biri de “Büyük Eserlerin Ardındaki Hikaye” köşesinde Emma Baker’ın imzasını taşımaktaydı. Yazı, Beethoven’ın “Für Elise” isimli eseri üzerine. Bu yazıdan bölümleri blogumda ve Facebook duvarımda sizlerle de paylaşmak isterim:

“Für Elise”… Muhtemelen dünyada en çok tanınan eserlerden biri. Kısacık ama alımlı, etkileyici. Basit bir müzik olarak görünse de ardında büyük bir gizemi barındırıyor. Manüskriptin üzerinde (Beethoven’ın el yazısıyla) Nisan 1810 ve “Elise için” yazılı. Hep merak konusu olan ise “Elise”nin kim olduğu, Beethoven için ne ifade ettiği?

Bu sorular akademisyenleri ve müzikologları yıllardır meşgul etmekte. Beethoven’ın “çileli” bir aşk hayatı olduğu, gayretlerine rağmen hiç evlenmediği bir gerçek. Kadınlara büyük ihitirasla bağlanmış, karşılığını alamamış, bir kaçına evlilik teklifi yapmış, her defasında reddedilmiş… Oysa o bir dahi ve son derece iyimser bir tabiata sahip. Muhtemelen, duyma güçlüğü çekmesi, hijyene önem vermemesi bu reddedilişlerin arakasında yatan nedenler… Elise bu kadınlardan biri olabilir miydi? Ya da Beethoven’ın 1812 yılında o ateşli mektubu yazdığı “Ölümsüz Sevgili”?

Yıllarca Elise’nin Therese Malfatti olduğuna inanıldı. Malfatti, Beethoven’ın öğrencilerinden biriydi ve bestecinin 1810 yılında evlenme teklfini kabul etmemişti. Nota yayımcısı “Therese” ismini yanlış okuyup “Elise” olarak kayıtlara geçirmiş olabilirdi. Üzerinde düşünülebilecek bir teori ama hem tatmin etmiyor, hem de yeterince “romantik” değil.

Ve son zamanlarda, Alman müzikolog Kalus Martin Kopitz daha başka bir olasılıktan bahsetmekte. Kopitz’e göre Beethoven’ın hayatında gerçekten de bir “Elise” vardı ve bu kişi soprano Elisabeth Röckel idi. Beethoven ve Elisabeth Röckel, aynı sosyal çevrede bulunmuşlar ve Elisabeth, 25 yaşındayken, yani 1808 yılında çok yakın iki arkadaş olmuşlardı. Elisabeth’in mektupları, bunun sıradan bir arkadaşlık olmadığını tasdik eder nitelikte. Mektuplardan birinde, Elisabeth, Beethoven’ın yemekte “sevgisinden dolayı kolunu cimciklediğini” ifade ediyor. Elisabeth, daha sonra piyanist ve besteci Johann Nepomuk Hummel ile evlenmiş olsa da Beethoven ile arkadaşlığını hiç bitirmemiş. Hatta, Beethoven ölmeden çok kısa bir süre önce bestecinin başından bir tutam saç almış. Elisabeth, “Für Elise” olabilir mi acaba? Tüm bu gizeme rağmen, ironik bir şekilde, Beethoven bu esere pek de önem vermemiş ve “Für Elise”yi hayattayken yayınlamamıştır. Ne olursa olsun, bu güzel müzik, dinleyeni cezbetmeye ve bizlere ilham vermeye devam ediyor. “Für Elise”… müziğin Mona Lisa’sı. “

beethoven